Open Monumentendag Vlaanderen (vervolg): folllies in Park Wespelaar te Haacht

Na het bezoek aan het jachthuis Misonne rijden we vanuit Oud-Turnhout naar Wespelaar, gemeente Haacht, in Vlaams-Brabant. Hier bevindt zich het kasteelpark Wespelaar, Grote Baan 75-77, dat ook bekend staat als kasteelpark de Spoelberch, vernoemd naar de familie die aan het eind van de negentiende eeuw in bezit kwam van het landgoed. Toentertijd zou het al moeilijk zijn geweest om het park te bezoeken, maar op Open monumentendag gaan de poorten wijd open. We sluiten aan bij de rondleiding voor een groep van vijftig mensen of meer en één gids. Het is ondoenlijk: de gids is nauwelijks te verstaan en praat maar door over familie zus en familie zo die achtereenvolgens eigenaren waren van het landgoed. Wij komen echter niet zozeer voor stambomen, maar voor echte bomen, ‘fabriekjes’ en schilderachtig gecomponeerde vergezichten. Die krijgen we uiteindelijk later in de rondleiding toch nog te zien.

Parkaanleg van Wespelaar (Belgie, Haacht) [Foto H. Wilming]

Engelse parkaanleg Wespelaar (Belgie, Haacht)

Het kasteelpark werd eind achttiende eeuw aangelegd naar een ontwerp van Ghislain Joseph Henry (1754-1820) in landschapsstijl en beslaat een oppervlak van 17 hectare. (De architect is ook bekend van de aanleg van de tuin van commanderij Alden-Biezen en kasteel Duras). Thematisch en qua aanleg is het park van Wespelaar overduidelijk geïnspireerd op de Engelse landschapstuin. Henry tekende ook voor de bouw van de Floratempel, de piramide en de oranjerie; alle drie nog steeds onderdeel van de stoffage van het park. Het ‘Elysium’, voorzien van tientallen borstbeelden van belangrijke historische figuren, werd in 1817 toegevoegd aan het park. Met een bootje in de vorm van een zwaan kon men de gracht oversteken, als in de mythische oversteek van de Styx. De beelden zijn verdwenen, evenals een Chinese kiosk met gestapelde pagodedaken, op een achthoekig grondplan en voorzien van belletjes. Twee Egyptiserende bouwsels staan er nog wel, een obelisk (in restauratie) en een piramide; een fenomenale kunstgrot is ook nog bewaard gebleven.

Floratempel (Belgie, Haacht Wespelaar) [Foto H. Wilming]

Floratempel, Wespelaar

De Floratempel is naar voorbeelden uit de oudheid gebouwd als een monopteros, met een beeld van de godin Flora (een kopie) in het midden onder de koepel; het staat op een kleine heuvel. Daarachter ligt de grot, oorspronkelijk voorzien van een lange, ‘Chinese’ boogbrug en rotspartij die – bijzonder spijtig – op de rondleiding niet kon worden bezocht, wegens restauratiewerkzaamheden of onveiligheid, of beide. De grot was een bron van vermaak, met waterspuiters die onverwacht de bezoekers een nat pak bezorgden, waarvan er meer voorbeelden zijn, zoals in het Boekenbergpark in Deurne, de toegangspoort van het park van Edingen (Enghien) en – in Nederland – de alom bekende Bedriegertjes in Park Rosendael te Arnhem. In het halfduister stuitte de bezoeker van de grot onverwacht nog op een beeld van een slapende hermafrodiet, vergelijkbaar met de situatie in de grot van het Château d’Attre, waar zich oorspronkelijk geheel achterin een beeld van een liggende Magdalena bevond. Deze speelse elementen, evenals het eerder genoemde zwanenbootje (dat om zijn as kon draaien) duiden op de invloed van de jardin anglo-chinois. Het valt overigens op hoe de diverse tuinsieraden als een cluster vrij dicht op elkaar zijn neergezet in de directe omgeving van de oranjerie.

Piramide met ijskelder (Belgie, Haacht, Park Wespelaar) [Foto H. Wilming]

Piramide met ijskelder daaronder, Wespelaar

Een van de meest opmerkelijke follies in de tuin is de nabijgelegen (afgeknotte) piramide. Deze is gebouwd naar de geometrische principes van de vrijmetselarij en bevat ook allerhande verwijzingen naar dit illustere genootschap en zijn bewerkelijke, mysterieuze symbooltaal. Daarnaast zijn er in de kamer in de piramide merkwaardige geluidseffecten waar te nemen, die in de achttiende eeuw soms werden omschreven als ‘physique amusante’ – opnieuw een speels element. Mogelijk is de piramidevorm zelfs verbonden ‘met de cultus van Osiris, de mythologische uitvinder van het bier’, zoals wordt gesteld in de beschrijving van park Wespelaar in de Inventaris van het Onroerend Erfgoed (waarin nog meer interessante informatie over de symboliek van het park is te vinden). En dan is er ook een duidelijk verband met de oude eigenaar van het park, de familie Artois, de bekende, vermogende Belgische bierbrouwer. Ten slotte nog een kleine verrassing: onder de piramide bevindt zich een ijskelder!

Ingang ijskelder onder piramide (Belgie, Haacht, Park Wespelaar) [Foto H. Wilming]

Ingang ijskelder onder piramide, Wespelaar

Wordt vervolgd met een korte beschrijving van enkele andere bijzondere bouwsels in Vlaanderen, die we ook nog hebben bezocht op Open monumentendag Vlaanderen, min of meer bij toeval ontdekt….

Bronnen:

Inventaris onroerend erfgoed

Wikipedia

Voor meer informatie over tuinkunst en vrijmetselarij, zie W. Meulenkamp, ‘In het verborgene: de maçonnieke tuingrot te Bemelen in Zuid-Limburgs verband‘, in: PorteFolly nr. 45, 2017, p. 10-16.

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

1 reactie

  1. Wim Meulenkamp schreef:

    Mooie beschrijvingen. Of dat Osiris/bier enige historische releventie met de bouw van de piramide heeft is natuurlijk een tweede. In België heeft men altijd grote moeten met toegeven dat ies maconniek is. Benieuwd naar verdere van je Belse objecten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *