Open Monumentendag Vlaanderen; follies onderweg – rustiek, educatief, stichtelijk en tot vermaak

Haacht

Na bezoek aan Kasteelpark Wespelaar te Haacht op Open Monumentendag Vlaanderen lopen we terug naar de auto. In het voorbijgaan zien we, bij toeval, op de Neerstraat, die dicht bij de poortingang van het park aan de Grote Baan ligt, in een villatuin, iets van veraf wat op een folly lijkt.

Situering cementrustiek brugje (Belgie, Haacht) (Foto H. Wilming]

Situering cementrustiek brugje in privetuin Haacht

Via een smal pad buitenom komen we bij een rustiek ensemble: een opengewerkt prieel met een bruggetje ernaartoe, half-verborgen tussen het groen. Het is een goed voorbeeld van een cementrustiek tuinsieraad, een kleinood, in een burgermanstuin. Hiervan moeten er vele zijn geweest rond 1900 tot zelfs in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw. Maar deze kwetsbare bouwsels zijn voor het merendeel op de schroothoop beland, toen deze typische vorm van rustieke architectuur uit de mode raakte. We hebben dus geluk gehad met deze vondst.

Cementrustiek brugje naar houten prieel (Belgie, Haacht) [Foto H. Wilming]

Cementrustiek brugje naar houten prieel in een privetuin in Haacht

Tildonk

Zo gaan we welgemoed op weg naar onze volgende bezienswaardigheid: het St. Angela Instituut in Tildonk, Kruineikestraat 5, dat enkele kilometers ten zuiden van Park Wespelaar ligt. De tijd begint te dringen. We hopen de schitterende Art Nouveau zaal in het gebouwencomplex nog te kunnen aanschouwen, maar die blijkt sowieso gesloten, vanwege een restauratie die een aantal jaren zal gaan duren. De stemming daalt enigszins, maar er blijkt nog meer te ontdekken. We lopen langszij het gebouw naar achter, op zoek naar een Lourdesgrot. Tot onze grote verassing treffen we eerst een oude, ijzeren draaimolen aan, een uniek exemplaar, weliswaar in slechte staat, maar het mag een klein wonder heten dat het er nog staat. Het wordt in de Inventaris Onroerend Erfgoed gedateerd op circa 1880!

Draaimolen uit ca. 1880 (Belgie, Vlaams-Brabant, Tildonk, St. Angela Instituut) [Foto H. Wilming]

Draaimolen uit ca. 1880

Nog verder door en dan naar links staan we voor een Lourdesgrotje, met een cementrustiek altaar, eveneens in verval.

Lourdesgrotje, (Belgie, Tildonk, Sint Angela Instituut) [Foto H. Wilming]

Lourdesgrotje in de tuin van Sint Angela Instituut Tildonk

Het achthoekige tuinpaviljoen met een dak van stro, ondersteund door ontschorste boomstammen bevindt zich eveneens in dit stukje tuin en zal binnenkort wel inzakken.

Houten tuinpaviljoen (Belgie, Tildonk, Sint Angela Instituut) [Foto H. Wilming]

Houten tuinpaviljoen, Sint Angela Instituut, Tildonk

Booischot

Op de weg terug naar Nederland maken we een korte stop in het gehucht Pijpelheide te Booischot bij Heist-op-den-Berg (provincie Antwerpen). Hier, aan de Liersesteenweg, moet zich het vogelmuseum bevinden van Theophile Meurs. Zou het nog bestaan? In The Directory of Museums and Living Displays van K. Hudson en A. Nicholls (1985) waarin musea over de gehele wereld zijn opgenomen, wordt het Museum of Birds… [met] Birds of the Region, Booischot genoemd. Het moet dus een bekende attractie zijn geweest.

Ingang Vogelmuseum van Booischot (Belgie, Booischot, Heist op den Berg) [Foto H. Wilming]

Ingang Vogelmuseum, Booischot

Theophile Meurs ( 1992), was een ondernemend man, die eigenhandig zijn museum oprichtte en inrichtte. Het begon met het verzamelen van enkele beesten en groeide uit tot een uitgebreide collectie van 800 (opgezette) vogels (en andere dieren), als eindproduct van een hartstochtelijke, bijna niet te stuiten, verzamelwoede. De collectie werd ondergebracht in het museumcomplex ‘t Oud Kempisch Dorp van Meurs, dat in 1964 tot stand kwam.

Ingang Verbruikzaal naast vogelmuseum (Belgie, Booischot, Heist op den Berg) [Foto H. Wilming]

Ingang Verbruikzaal naast vogelmuseum

Busladingen vol toeristen bezochten de attractie in zijn hoogtijdagen, de zeventiger jaren van de vorige eeuw. Zij werden onder andere gelokt door een advertentie van Theophile in dagblad Het Volk, met de wervende tekst: Prachtig Vogelmuseum en opgezette dieren… Kom eens kijken, en u zult begeesterd uitroepen: ‘Dat had ik niet verwacht! Zoiets is nergens te bewonderen’. Voor de bezoekers was er ook een café (180 zitplaatsen en een dansvloer) met onder andere naïeve taferelen in cement, een rustieke bar met stammetjes van berkenbomen en een jukebox. En, hoewel er soms veel geld werd uitgegeven aan de aankoop van de opgezette beesten, doet het allemaal wat amateuristisch en kneuterig aan, afgaande op oude ansichten van de tentoongestelde vogels en de gelagkamer. Maar het gaat ook vooral om het exterieur van het museum, dat merkwaardigerwijze is gebouwd in de vorm van een nep-ruïneuze kasteelfaçade. (Functie heeft niets met vorm te maken, moet Theophile, wellicht in zijn onschuld als amateurbouwmeester, hebben gedacht). Wim Meulenkamp bezocht de zelfbouwfolly circa 1990 – ’95, in de tijd dat een zoon van de oprichter van het museum de zaak nog bestierde. De oorspronkelijke gevel is in de loop der tijd vervangen door een nieuwe versie in dezelfde stijl, maar dan met halfronde in plaats van rechthoekige ramen. Dit valt af te leiden uit een oude foto, te dateren circa 1965, in het gemeentearchief van Heist-op-den-berg (of zien we hier de achterzijde van de façade? Waarschijnlijk niet).

Constructie bij de ingang Vogelmusseum (Belgie, Booischot) [Foto H. Wilming]

Voederbak of fietsenstalling? Bij de ingang van het Vogelmuseum Booischot

Nu, op 10 september 2017, ongeveer vijfentwintig jaar later, staan we voor het vogelmuseum en blijkt het nog te bestaan, maar het ziet er geheel verlaten uit. Wim is ook van de partij. Het is een tamelijk droevig weerzien (met de museumfolly althans). Het front met kantelen en torens staat er nog, evenals een voederbak (?) in de vorm van een ruïneuze boerderij. Het cementrustieke werk was van de hand van een neef van de rotseerder Victor Janssens uit Westmeerbeek. Maar wat ooit was opgericht om de bezoekers te plezieren en terloops te onderrichten in het rijk der dieren, verkeert nu in deplorabele staat en is al langere tijd gesloten voor publiek. In 2010 werd het museum te koop aangeboden voor 400.000 euro, waarbij werd vermeld: Voor deze prijs krijgt de koper de 800-delige collectie aan dieren, de grote cafetaria en een lapje grond. Goed voor twintig are.

Vogelmuseum op ansicht 1965 (Belgie, Booischot, Heist op den Berg) [gemeente archief Heist op den Berg]

Vogelmuseum op ansicht 1965

Museum vogels aller werelddelen (Belgie, Booischot, Heist op den Berg)

Opgezette dieren in het Vogelmuseum Booischot

Turnhout

De laatste stop, voor het donker, maken we in Turnhout. Jaren geleden hebben we daar eens wat gegeten en gedronken in Griezelrestaurant ‘t Spookhuys, dat toen alleen bereikbaar was via een smalle weg langs de N40 (Steenweg op Gierle). Voor de ingang stonden een paar doodskisten, als ik mij goed herinner. De eetzaal binnenin was uitbundig versierd met schedels, griezelige maskers, draken, rammelende kroonluchters, bewegende schilderijen, duivels en meer van dergelijke, typische spookhuisdecoraties. Het restaurant werd circa 1997 geopend, en was een zeer succesvol project van uitbater Karel Hendrix. Men kon er onder andere Blubbertaart eten uit een doodshoofd. Maar na 10 jaar was de koek op. Hendrix verkaste naar Zandoven, waar hij showrestaurant The Mummy’s Theater in de ­Langestraat startte. Van ‘t Spookhuys resteert nu niets meer en The Mummy heeft maar korte tijd bestaan.

En dan is deze reis teneinde, zij het pas echt na het traditionele bezoek aan het plaatselijke frietkot. Het was weer alleszins interessant en plezant in het Vlaamse land.

Bronnen:

E. van Eycken, ‘Koop eens een dierenmuseum; ‘t Oud Kempisch Dorp onder de hamer voor 400.000 euro’, in Het Nieuwsblad ,07/08/2010

K. Hudson en A. Nichols, The Directory of Museums and Living Displays, Basingstoke 1985 (3e ed.). p. 73.

W. Meulenkamp, Follies, Amsterdam, 1995, p. 266.

B. Provoost, ‘Vogelmuseum verkoopt unieke collectie’, in: Gazet van Antwerpen, 08/10/2012.

Gazette van Antwerpen

Kempens Erfgoed

Kempens Erfgoed Affiche Vogelmuseum

Inventaris Onroerend Erfgoed, Tildonk

J. Martinowski, ‘ ‘t Spookhuis staat te koop’, in: Gazet van Antwerpen05/07/2007

1000 ghosts coolest restaurants

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *