Kluizenaarsgrot De Paltz hersteld

Na het overlijden van eigenaar Raatjes enkele jaren geleden was het afwachten wat er zou gebeuren met de unieke kluizenaarsgrot op zijn landgoed De Paltz, dat tussen Soesterberg en Soestduinen ligt. De folly stond oorspronkelijk te midden van een doolhof, aangelegd door de bekende Nederlandse tuinarchitect Leonard Springer (1855-1940). Het doolhof bestaat niet meer, maar de grot nog wel. Deze dateert uit het einde van de negentiende eeuw en is opgebouwd van ruw materiaal, zoals keien, mondsteen en sintels, waarmee het een rustiek voorkomen kreeg. Door een opening konden bezoekers naar binnen, waar zij in het halfduister een monnik aantroffen met kluizenaarsattributen – een kruis voor zijn borst en een stenen boek in zijn hand. Dat was de eerste verrassing. Wanneer men de grot wilden verlaten kon de aanwezige tuinman een waterreservoir, dat verborgen was op het dak, gedeeltelijk openzetten waardoor een watergordijn over de ingang viel. Tevens kon hij de bladzijden van het opengeslagen boek van de kluizenaar en een van zijn armen laten bewegen door aan een touw te trekken – zo gaat althans het verhaal. Maar naar alle waarschijnlijkheid is het ook daadwerkelijk zo gegaan.

Kluizenaarspop bij kluis (Velserbeek, Noord-Holland)

In Velserbeek zat deze kluizenaarspop voor zijn kluis

Beweegbare kluizenaarspoppen in hermitages waren niet ongebruikelijk in Nederlandse tuinen aan het eind van de negentiende eeuw en daarna, getuige bijvoorbeeld de houten exemplaren in de hermitages van Fogelsanghstate in Friesland, Frankendael in de Watergraafsmeer en Velserbeek te Velsen. Het hoorde allemaal bij de romantische cultus van de sierkluizen, waarvan treffende voorbeelden zijn te vinden in het vermaarde Magazijn van tuin-sieraaden van Gijsbert van Laar uit 1802.

hermitage-velserbeek plaat-182 (Magazijn van tuin-sieraaden, G. van Laar)

P L A A T CLXXXII: Dezelve van Binnen met de Eremiet

Ongeveer 25 jaar geleden verkeerde de kluizenaarsgrot op De Paltz al in sterk vervallen staat.De monnik was onthoofd, stenen brokkelden af, het dak was deels weg en stangen en buizen van de watertoevoer lagen te roesten tussen de bomen. Het hoofd van de kluizenaar is inmiddels vervangen en zijn boek is weer terecht – dat lag een tijd ergens in een tuin in Soest.

Beeld heremiet landgoed de Paltz (Soest, Utrecht) [Foto Hetty Wilming]

De kluizenaar op landgoed de Paltz anno 1991

De restauratie van het tuinsieraad is uitgevoerd door het Utrechts Landschap, waarvoor lof.  Op 16 juni, om 16.00 uur, wordt de grot officieel geopend door een gedeputeerde van de provincie Utrecht. Binnenkort maar eens gaan kijken hoe het er nu uitziet en opnieuw beleven hoe vermaak in de tuin in de negentiende eeuw aanvoelde.

Bronnen:

  • P. van Dijk, Algemeen Dagblad, ‘Kluizenaarsgrot De Paltz in Soestduinen gaat open in juni’, 1 mei 2017.
  • W. Meulenkamp, Follies, Bizarre bouwwerken in Nederland en België, Amsterdam 1995, p 51-52.

Meer informatie over sierkluizen en kluizenaarspoppen:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *