Grafeiland of wandelgebied: De Haeren, Voerendaal

Grafkelder fam. Panhuis, Kasteel de Haeren (Limburg, Voerendaal) [De Limburger 24 april '16]

Een brug te ver: grafeiland kasteel De Haeren, Voerendaal, als wandelgebied

Ten Zuidoosten van kasteel De Haeren te Voerendaal (Limburg) lag tijden, goed verborgen, een grafeiland op een bebost stukje land van zeventien are omgeven door een ringsloot. In 1806, kort voor zijn dood, liet Willem Hendrik van Panhuys (1734-1808), die het kasteel in 1770 had gekocht, de grafkelder bouwen. Soortgelijke grafmonumenten, van latere datum, in Nederland zijn de eveneens op een omgracht bosperceel geplaatste grafkelder van de familie Hogendorp uit 1824 te Goirle (Noord-Brabant) en die van  Baron Verstolk te Zoelen, rond 1850 aangelegd op een heuveltje omringd door een gracht bij Huis Soelen, te Zoelen (Gelderland) .

Voerendaal, kasteel Haeren, koepel vervallen grafkelder 1983

kasteel Haeren, koepel vervallen grafkelder 1983

De grafkelder van de familie Panhuys was 7 meter breed, 8 meter lang en 1,80 meter hoog, met twintig grafnissen voor volwassenen en vier kleinere nissen voor kinderen. Het dak van de kelder bestond uit een tunnelgewelf, aan de buitenzijde bedekt met klei en graszoden en bovenop een piëdestal met een vaas. Het familiegraf raakte in de loop der tijd in verval, werd in 1920 gevandaliseerd en in 1991 gerestaureerd, maar raakte daarna opnieuw in de vergetelheid, totdat de gemeente Voerendaal onlangs op het idee kwam het eiland te ontsluiten. Er moest een brug over de ringsloot worden gelegd, dan werd het ‘eiland’ ook toegankelijk voor wandelaars. De gemeente had de brug al besteld voor 5000 euro voordat de wettelijke bezwaartermijn was doorlopen. En dan wordt het een nogal gênant verhaal, voor de gemeente Voerendaal althans, want de Heemkunde Voerendaal en de familie Panhuyzen tekenden bezwaar aan. Terecht stellen zij dat het hier gaat om een kwetsbaar en uniek monument dat beschermd moet worden (er dreigt ook instortingsgevaar) en dat niet moet worden platgelopen door hordes wandelaars. Bovendien bestaat er nog een document uit 1882, waarin staat dat de bestemming van eiland en graf niet gewijzigd mag worden; het mag alleen betreden worden voor het winnen van gras en het kappen van hout. We kunnen het eens zijn met de conclusie van Heemkunde Voerendaal: Dus niet om te wandelen.

Voerendaal, kasteel Haeren, detail kaart 1806 met grafeiland ten z o van kasteel, graf

Voerendaal, kasteel Haeren, detail kaart 1806 met grafeiland ten z o van kasteel, graf

Bronnen:

Anton Nuijten

2 reacties

  1. Wim Meulenkamp schreef:

    Hoogst interessante casus.Pracht kleurenfoto overigens, met pittoresk effect. Die clausule betreffende houtkap etc., sluit mooi aan bij (vulgaire gezegd) de hoofdthese van Martin van den Broeke’s recente dissertatie over landgoederen/parken te Walcheren, dat deze veel meer om het gewin waren ingericht, dan wij tot nu toe denken.
    Benieuwd hoe zich deze zaak zich verder ontwikkelt, hou ons op de hoogte Anton…

  2. Frans Gerards schreef:

    Interessante en leerzame toelichting bij de grafkelder. Waarschijnlijk heeft het mausoleum van de familie Von Clermont in Vaalsbroek als voorbeeld gediend. Van Panhuys’ zoon Jan Cornelis was tenslotte met Christel von Clermont gehuwd. Na haar overlijden, ik meen in 1795, is zijn bijgezet in dat mausoleum. In de grafkelder op Haeren zijn waarschijnlijk drie personen begraven geweest: Willem Hendrik van Panhuys en twee van zijn kleinzonen. De familie Van Oppen heeft later overwogen de grafkelder opnieuw in gebruik te nemen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *