Follyb(r)ouwsels in Vlaanderen

In de week voor Kerstmis maakten we een kleine rondreis door Vlaanderen. We hebben meerdere follies bezocht die we nog niet kenden. Ze worden besproken in het eerstvolgende nummer van PorteFolly. Hierbij alvast een voorproefje.

In Sint-Lievens-Esse, een dorp in de provincie West-Vlaanderen, staat de bierbrouwerij Van Den Bossche, verscholen in een uithoek van het dorpsplein. Daar wordt hard gewerkt. We kloppen aan bij het kantoortje en vragen vriendelijk of we de bijenkorven mogen zien. Enigszins verwonderd kijkt het personeelslid ons aan. Wie weet er nou van die bouwsels, en wil ze nog zien ook? O, u komt uit Nederland…  Mevrouw is gestrest, er komt zo een vrachtwagen om bestellingen op te halen, maar goed, ‘loopt u maar even mee, dan wijs ik u de weg’.

Manshoge bijenkorf in de vorm van burcht (Belgie, Sint-Lievens-Esse, Brouwerij Van Den Bossche) [Foto H. Wilming]

Bijenkorf in de vorm van een kasteel achter Brouwerij Van Den Bossche, Sint-Lievens-Esse

In de wei achter de brouwerij stuiten we op twee grote bijenkorven, gebouwd van beton, in de vorm van kasteeltjes. In een eerder stukje van Actueel (van 7 februari 2017) maakte ik al gewag van deze kunststukjes. Om ze nu zo van dichtbij te zien is een enerverende ervaring.

De follies zijn ongeveer manshoog, bijna groot genoeg voor kinderen om erin te spelen. Beide staan op namaakrotsen, op korte afstand van elkaar. Het ene bouwsels is versierd met twee stoere torens en staat op rotsbogen; de andere bijenkorf is kleiner en heeft een wolfsdak. Helaas staan de opmerkelijk bouwsels er zieltogend bij, met deels ingestorte daken en overwoekerende plantengroei (ook wel weer mooi ruïneus). De brouwerij is wel van plan de follies te restaureren als daar fondsen voor zijn te vinden.

Bijenkorf in de vorm van een huisje (Belgie, Sint-Lievens-Esse, Brouwerij Van Den Bossche) [Foto H. Wilming]

Bijenkorf vermomd als huisje, Brouwerij Van Den Bossche, Sint-Lievens-Esse

Terug in het kantoor heet de heer Van Den Bossche himself in eenvoudige werkkleding ons welkom en tracht onze vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. De ‘kasteeltjes’ heeft zijn grootvader laten bouwen, ongeveer een eeuw geleden, vertelt hij. Dat moet dan Arthur Van Den Bossche zijn geweest (1875-1925), die in 1897 de brouwerij begon. Waarom de bouwsels werden geplaatst weet de huidige nazaat niet; was het misschien een voortreffelijk beschonken idee? Maar, na enig nadenken, weet hij zich wel de naam van de aannemer te herinneren. Dat was ene Jules Van Steenberge. Die naam is ons bekend, want we hebben zo-even vóór het bezoek aan Sint-Lievens-Esse in het nabijgelegen stadje Zottegem de Villa Socrate bezocht aan de Laurens de Metsstraat. Dit was eens het woonhuis van Van Steenberge, een plaatselijke aannemer. Op oude foto’s van de villa zijn ook allerlei buizen, vazen en ander materiaal te zien die getuigen van zijn nering. Zoals beschreven in PorteFolly nr 43 (2016) had de aannemer zijn villa voorzien van enkele cementrustieke decoraties, zoals een bruggetje over een kleine vijver met een leuning van imitatiehout en een afscheiding aan de straat met cementen boomstammen, waarvan er één als brievenbus diende. Daarmee is dan weer een Vlaamse rocailleursfirma ontdekt en een klein mysterie opgelost. We danken de heer Van Den Bossche hartelijk voor de informatie en kopen tot besluit nog een grote fles Buffalo bier als aandenken aan de bijen-follies.

Er zijn overigens meer staaltjes van ornamentele bijenhuizen. Een bekend voorbeeld, enigszins vergelijkbaar met boven beschreven Vlaamse exemplaren is het bijenhuis te Peckforton in Engeland in de vorm van een olifant met een kasteel op zijn rug. De folly is circa drie meter hoog, staat in de tuin van een cottage – waar anders? – en werd in 1840 gemaakt door een plaatselijke metselaar; de bijen zoemden in het kasteeltje. In Berthddu, Wales, stond ook ooit een klein bijenfort met kloeke torens, afgezet met kantelen. Deze folly werd in de tweede helft van de negentiende eeuw gebouwd voor Kolonel Herbert Baskerville.

Behalve als (miniatuur)kasteel zijn bijenhuizen ook in allerlei andere vormen uitgevoerd. Zo zijn er nog een opvallend aantal chalets voor bijen bewaard gebleven, onder meer in Amerang (Beieren), met plaats voor wel 100 bijenvolken, en in het openluchtmuseum Ballenberg in Zwitserland, waar ook nog een Bienenhaus uit 1911 is te zien in het plaatsje Uetikon. In de Oekraïne staat bij het Koretsky-klooster een bijenhuis vermomd als orthodoxe kerk. In Biddick Hall, in het noorden van Engeland (graafschap Durham), zijn vier Beehives te vinden in de vorm van miniatuurhuisjes in Chinese stijl. Aan de overkant van de Atlantische oceaan, in Portland, Oregon, staat een wei vol met rustieke huisjes voor de insecten – een heuse bijenstad. In dit verband is het moderne kunstwerk The Hive,  bedacht door Wolfgang Butters in 2015, ‘designed to highlight the extraordinary life of bees,’ nog vermoemenswaardig. Het is toepasselijk in een bloemenwei van Kew Gardens, Londen, geplaatst. Het gevaarte is zeventien meter hoog en bestaat uit 170.000 aluminium onderdelen, waarin nog eens 1000 Led lampen zijn verwerkt. En zo bestaan of bestonden er nog vele andere oude en nieuwe uitdossingen voor de behuizing van deze nijvere insecten en nog net zo veel tuinhuizen in de vorm van bijenkorven. Genoeg materiaal voor een volgend artikel.

Extra:

Aan het speciale bier van Brouwerij Van Den Bossche is nog een aardig verhaal verbonden, dat we de lezer niet willen onthouden:

Buffalo – een circusverhaal met smakelijke afloop

De geschiedenis van Brouwerij Van Den Bossche is verweven met het opmerkelijke verhaal achter Buffalo 1907, het bier met de diepste wortels in de lokale geschiedenis.

Op een dag in 1907 sloeg een circus de tenten op in Sint-Lievens-Esse. De brouwersgasten wilden net als iedereen naar de voorstelling op het dorpsplein. De Chinese vrijwilliger die in de kokende wort moest roeren om er voor te zorgen dat die niet aanbrandde, ging ook kijken.

Het verhaal wil dat de knechten terugkwamen van de voorstelling, de wort liet afkoelen en er gist aan toevoegden zonder iets te zeggen. Pas toen hij een staal nam, merkte de brouwmeester dat er per ongeluk een ander bier was gebrouwen. Het bier wees op een alcoholpercentage van bijna zes graden: een geluk bij een ongeluk. Met het vertrek van het Buffalo circus uit Sint-Lievens-Esse was het gelijknamige bier geboren.

Buffalo 1907 was het eerste van een gamma Buffalo-bieren. Omwille van het artisanale en streekgebonden karakter van het bier werd het bekroond met het streekproducten label van VLAM.

Bronnen:

Brouwerij Van Den Bossche

The Buzzing of the Bees….

Kew Gardens

David Hancocks, Animals and architecture, London 1971

Lucinda Lambton, Beastly Buildings, London 1985

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

1 reactie

  1. Wim Meulenkamp schreef:

    Oh wat ‘n snoezen. Werkelijk opmerkelijk! En ook dus een oeuvre voor deze aannemer.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *